Nederland is in de ban van de stikstofproblematiek! Wat is stikstof en zal het voor een nieuwe bouwcrisis zorgen?

Wat is stikstof?
Stikstof (N2) is een kleur- en reukloos gas dat overal om ons heen is. Ongeveer 78% van alle lucht bestaat uit stikstof. Stikstof is van zichzelf niet schadelijk voor mens en milieu. Maar er zijn ook verbindingen van stikstof in de lucht die wel schadelijk kunnen zijn voor mens en milieu. Dit zijn stikstofoxiden (NOx, een verbinding van stikstof en zuurstof) en ammoniak (NH3, een verbinding van stikstof en waterstof). De hoeveelheid stikstofoxiden en ammoniak in de lucht heet de concentratie. Stikstofoxiden (NOx)  komen vooral in de lucht terecht door uitlaatgassen van het verkeer en de uitstoot van industrie. Ammoniak (NH3) komt met name van dieren in de veeteelt. Een klein deel komt uit overige bronnen zoals industrie, de bouw en het verkeer. Boeren gebruiken mest van dieren en kunstmest om hun land te bemesten. Een deel van die mest verdampt als ammoniak en komt zo in de lucht.

Om de zogenaamde ‘stikstofproblematiek’ goed te begrijpen, zijn drie termen belangrijk:

  • Concentratie: hoeveel zit er in de lucht

  • Emissie: hoe komt het in de lucht

  • Depositie: hoe komt het op/in de grond

Teveel stikstofoxiden in de lucht, of: een hoge stikstofoxidenconcentratie, is schadelijk voor de gezondheid. Vooral mensen met longklachten en astma hebben er last van. Teveel ammoniak in de lucht is ook schadelijk voor de mens. Maar in de buitenlucht is de ammoniakconcentratie bijna nooit zo hoog. Om de concentratie te bepalen is het belangrijk om te weten hoeveel stikstofoxiden en ammoniak er in de lucht komt. De uitstoot van deze stoffen heet ook wel emissie. De stikstofoxiden en ammoniak in de lucht komen uiteindelijk weer op de grond terecht. Dit heet stikstofdepositie. De stoffen kunnen met neerslag mee komen op de bodem, dit heet natte depositie. Maar ook kunnen planten of de bodem direct stikstof uit de lucht opnemen, dit heet droge depositie.

10% van bouwers wordt geraakt
10 procent van de bouwers kan door uitblijven van een oplossing voor de stikstofproblematiek niet starten met bouwprojecten. 15 procent van de nieuwbouwwoningen wordt dichtbij Natura 2000-gebieden gebouwd. 65 procent van de nieuwbouw wordt en stuk verderop gebouwd en valt buiten schot. De schade in de periode 2019-2021 voor de sector loopt op naar 6 miljard euro. Infrabedrijven lopen dit jaar al tegen forse schade door vertragingen aan.

10.000 minder woningen gebouwd
De woningbouwers voelen de schade dit jaar nog nauwelijks, omdat ze nog bezig zijn met het uitvoeren met bestaande projecten. Maar volgend jaar en vooral in 2021 worden de negatieve gevolgen des te meer voelbaar (productieverlies: 1,4 miljard euro). In 2021 zullen 10.000 woningen minder gebouwd worden als gevolg van de vertragingen. Daardoor worden de 75.000 nieuwe woningen niet gehaald, die het kabinet jaarlijks ten doel heeft gesteld. Op de wegen en op het spoor zullen door vertraagde projecten meer files en vertragingen ontstaan.

Schade voor bouw onherroepelijk aangericht
Als het kabinet binnen een paar weken toch met een oplossing voor de stikstofcrisis komt, zal de financiële schade die bouwers ondervinden niet weggepoetst kunnen worden. Veel vergunningstrajecten liggen al vijf maanden stil. Stikstof leidt volgens Economisch Instituut voor de Bouw (het EIB) vooral tot vertraging en niet tot afstel. De woningen die de komende jaren niet gebouwd worden, zullen vanaf 2022 extra gebouwd worden. Dat geldt ook voor de infrawerken. Dat zal gepaard gaan met hogere productie dan zonder stikstofproblemen het geval was.

28.000 banen in de bouw onder druk
De productiekrimp zal directe gevolgen hebben voor de werkgelegenheid. Het EIB schat dat er voor 28.000 mensen in de bouw geen werk is als gevolg van de stikstofcrisis. Bij toeleveranciers komen 14.000 banen onder druk. Ook bij Attentus voelen wij dat de vraag naar flexkrachten in de bouw sterk afneemt.